ƏLİLLİYİ OLAN ŞƏXSLƏRƏ SOSİAL BLOKADA: MİLYONLUQ TENDERLƏR…
🛑 ƏLİLLİYİ OLAN ŞƏXSLƏRƏ SOSİAL BLOKADA: MİLYONLUQ TENDERLƏRİN VƏ VƏTƏNDAŞSIZLIĞIN ACINACAQLI MƏNZƏRƏSİ
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə, Hesablama Palatasına və Azərbaycan İctimaiyyətinə AÇIQ MƏKTUB-MƏQALƏ
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının sosial dövlət prinsiplərinə və beynəlxalq konvensiyalara sadiq olduğunu bəyan etsə də, bu gün ölkədə ən həssas təbəqə olan əlilliyi olan şəxslər görünməmiş bir humanitar və hüquqi laqeydliklə üz-üzə qalıblar. Artıq 5 aydan çoxdur ki, minlərlə əlilliyi olan vətəndaşın əl arabası (həm əllə idarə olunan, həm də elektron), elektron transfer lifti, ortopedik döşək, ortopedik çarpayı, protezlər və ən elementar insani ehtiyac olan gigiyenik vasitələrin (böyüklər üçün bezlərin) alınması ilə bağlı etdiyi müraciətlərə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi (ƏƏSMN) tərəfindən ya heç bir cavab verilmir, ya da quru və əsassız bir “yoxdur” kəlməsi ilə vətəndaşlar geri qaytarılır.
Bu rədd cavabı sadəcə bir idarəçilik uğursuzluğu deyil; bu, qanunların tapdalanması, dövlət büdcəsinin səmərəsiz idarə edilməsi və insan ləyaqətinin alçaldılmasıdır.
I. Hüquqi Pozuntu: “Dövlət Satınalmaları Haqqında” Qanun və Vətəndaş Hüquqlarının Tapdalanması
Əlilliyi olan şəxslərin reabilitasiya vasitələri ilə təminatı dövlətin xeyriyyəçilik aksiyası deyil, onun birbaşa qanuni öhdəliyidir. “Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və BMT-nin müvafiq Konvensiyasına əsasən, dövlət bu təbəqənin reabilitasiyasını kəsintisiz təmin etməlidir.
“Dövlət satınalmaları haqqında” Qanunun prinsiplərinə görə, satınalmaların məqsədi dövlət vəsaitlərinin səmərəli istifadəsi və dövlətin funksiyalarının (bu halda sosial təminatın) vaxtında, keyfiyyətlə yerinə yetirilməsidir. Nazirliyin tabeliyindəki Protez-Ortopedik İstehsalat və Reabilitasiya Mərkəzi tərəfindən milyonlarla manat dəyərində satınalma müqavilələri imzalandığı halda, vətəndaşa 5 ay ərzində vasitələrin verilməməsi:
- Müqavilə şərtlərinin və qanunvericiliyin tələb etdiyi tədarük qrafiklərinin kobud şəkildə pozulmasıdır.
- Satınalma planlaşdırılmasının düzgün aparılmadığının və vətəndaşların daxili növbəlilik sisteminin şəffaf idarə olunmadığının göstəricisidir.
II. Cavabdeh Şirkət və Şübhəli Sükut: “ZN TRADE” MMC Milyonları Hara Xərcləyir?
Rəsmi dövlət satınalmaları portalının məlumatlarına görə, nazirliyin reabilitasiya mallarının satın alınması üzrə keçirdiyi irihəcmli tenderlərin əsas qalibi “ZN TRADE” MMC-dir. Təkcə 2026-cı ilin mart ayında bu şirkətlə 16 523 872 manat, 2025-ci ilin sentyabrında isə 6 110 690 manat dəyərində müqavilələr bağlanıb. 2024-cü ildəki digər çoxmilyonluq tenderləri də bura əlavə etsək, ortada nəhəng bir büdcə vəsaiti var.
Bu məqamda ictimaiyyət adından haqlı suallar yaranır:
- Nizamnamə kapitalı cəmi 10 AZN olan və 2022-ci ildə yaradılmış bir şirkət, bu qədər spesifik və strateji reabilitasiya avadanlıqlarının tədarükünü hansı maddi-texniki baza ilə həyata keçirir?
- Əgər dövlət bu şirkətə milyonlarla manat vəsait ayırıbsa, şirkət nəyə görə malların gətirilməsini 5 aydan çoxdur ləngidir?
- Yoxsa mallar artıq gətirilib nazirliyin anbarlarında saxlanılır, lakin vətəndaşlara süni maneələrlə təhvil verilmir?
Əgər problem logistikadırsa, tender şərtlərinə niyə əməl olunmur? Əgər problem daxili idarəetmədirsə, nazirlik niyə öz podratçısına qarşı müqavilədə nəzərdə tutulmuş cərimələri (dəbbə pullarını) tətbiq etmir? Hər iki halda zərərçəkən, çarpayıya məhkum olan, hərəkət edə bilməyən əlilliyi olan şəxsdir.
III. Hesablama Palatasına Çağırış: Maliyyə Şəffaflığı və Təcili Audit Tələbi!
Milyonlarla manat dövlət vəsaitinin xərcləndiyi, lakin qarşılığında əlilliyi olan şəxslərin ən adi gigiyenik bez və ya əlil arabası tapmadığı bir şəraitdə, Azərbaycan Respublikasının Hesablama Palatası dərhal hərəkətə keçməlidir.
Hesablama Palatasından hüquqi səlahiyyətlərindən istifadə edərək aşağıdakı addımları atmasını tələb edirik:
- Dərhal kənar dövlət maliyyə nəzarəti (Audit) başlanılsın: ƏƏSMN və “ZN TRADE” MMC arasında bağlanan müqavilələrin icra vəziyyəti, təhvil-teslim aktları və faktiki ödənişlər yoxlanılsın.
- Vəsaitlərin təyinatı üzrə xərclənməsi araşdırılsın: Kağız üzərində “alındı” göstərilən, lakin reallıqda anbarlarda tapılmayan və ya vətəndaşa çatmayan malların aqibəti müəyyən edilsin. Büdcə vəsaitlərinin səmərəsiz istifadəsi və ya mənimsənilməsi faktları aşkarlanarsa, materiallar hüquq-mühafizə orqanlarına göndərilsin.
NƏTİCƏ VƏ ETİRAZ
Əlil arabası, ortopedik döşək və ya transfer lifti əlilliyi olan şəxs üçün lüks deyil, onun əlləri və ayaqlarıdır. Gigiyenik vasitələr isə insanın fundamental sağlamlıq və ləyaqət hüququdur. Bu vasitələrin 5 ay boyunca gecikdirilməsi həmin insanları və onların ailələrini ev dustağına, fiziki və mənəvi əzaba məhkum etmək deməkdir.
Biz, ictimaiyyət nümayəndələri və hüquq müdafiəçiləri olaraq, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyindən bu məsələyə dair dərhal rəsmi, aydın və şəffaf hesabat tələb edirik! Bürokratik bəhanələrə və “yoxdur” cavablarına son verilməli, tender öhdəlikləri yerinə yetirilməli və vətəndaşların qanuni haqları dərhal bərpa olunmalıdır!
Sosial ədalət kağız üzərində deyil, vətəndaşın yanında olmalıdır!
